Enkola ya Regenerative Braking System kye ki?

Enkola ya buleeki (regenerative braking system) ekyusa amaanyi g’okutambula kw’emmotoka okufuuka amasannyalaze mu kiseera ky’okukendeeza ku sipiidi, n’egatereka mu bbaatule mu kifo ky’okugyonoona ng’ebbugumu. Tekinologiya ono asangibwa mu mmotoka ez’amasannyalaze n’eza hybrid, akozesa mmotoka y’amasannyalaze nga jenereta okukwata amaanyi agaandifiiriddwa okuyita mu buleeki ya ‘friction braking’.

Enkola ya buleeki ey’okuddamu okukola (regenerative braking process) yeesigamye ku kuzzaawo enkola ya mmotoka z’amasannyalaze. Mu kiseera ky’okuvuga okwa bulijjo, mmotoka eggya amaanyi mu...bbaatule y’emmotoka eya lithiumokuwuuta nnamuziga n’okusitula mmotoka mu maaso. Bwe wabaawo okusiba buleeki, enkolagana eno ekyusa-namuziga zivuga mmotoka, n’egifuula jenereta efulumya amasannyalaze.

Enkyukakyuka eno ebaawo okuyita mu kuyingiza amasannyalaze (electromagnetic induction). Emmotoka bw’egenda ekendeeza ku sipiidi, magineeti ya mmotoka ekola obuziyiza obukendeeza ku sipiidi ya nnamuziga n’okukola amasannyalaze. Ekitongole ekifuga ebyuma mu nkola eno kiddukanya enkola eno, ne kisalawo amaanyi agazza obuggya ge galina okukozesebwa okusinziira ku bintu nga sipiidi y’emmotoka, omutindo gwa bbaatule, ne puleesa ya buleeki.

Amasannyalaze agakolebwa gakulukuta ne gadda mu bbaatule okuterekebwa. Enkola ez’omulembe zisobola okuddamu amaanyi wakati wa 60-70% ku maanyi agakozesebwa nga buleeki, ate ebitundu 30-40% ebisigadde bifiirwa ebbugumu n’obutakola bulungi mu nkola y’okukyusa. Okunoonyereza okuva mu 2024 kulaga nti mu mbeera ennungi, buleeki ezzaawo esobola okutuuka ku miwendo gy’obulungi okutuuka ku bitundu 85% ng’okka ku nsozi, wadde ng’okuvuga mu kibuga okwa bulijjo kulaba emiwendo nga 48% ku kuzzaawo amaanyi g’ekiddukano.

Bbuleeki za friction ez’ekinnansi zikola ku mabbali g’enkola y’okuzza obuggya. Ku sipiidi eya waggulu ne mu kiseera ky’okusiba buleeki ey’ekigero, buleeki ezzaawo (regenerative braking) y’ekwata emirimu egisinga obungi. Bw’oba weetaaga okuyimirira amangu oba ng’otambula wansi wa mayiro 5-10 buli ssaawa, buleeki ez’ebyuma zitwala ekifo kubanga mmotoka z’amasannyalaze zifuuka tezikola bulungi ku sipiidi entono.

Ebitundu ebikulu bitaano bikolagana okukwata n’okutereka amaanyi ga buleeki. Motoka y’amasannyalaze ekola ebigendererwa bibiri-okusitula mmotoka n’okukola nga jenereta nga buleeki. EV ezisinga zikozesa mmotoka za AC eza magineeti ez’olubeerera kubanga ziwa ebipimo by’obulungi wakati wa 83-95% mu mbeera ez’enjawulo ez’okuvuga, bw’ogeraageranya ne 65-94% ku mmotoka za induction.

Battery pack etereka amaanyi agazzeemu. Battery za lithium-ion ze zifuga ekifo kino kubanga zikwata bulungi obwetaavu bwa kasasiro omungi obw’okuzza obuggya buleeki okusinga kemiko za bbaatule endala. Enkola y’okuddukanya bbaatule erondoola vvulovumenti ya buli katoffaali okuziyiza okucaajinga okusukkiridde-singa bbaatule etuuka ku busobozi obujjuvu, enkola eno ekyuka butereevu n’egenda ku buleeki ez’okusikagana mu kifo ky’ekyo.

Ekitundu ekifuga ebyuma kikola ng’obwongo bw’enkola eno. Ekola ku biyingizibwa okuva mu sensa eziwera omuli sipiidi ya nnamuziga, embeera ya buleeki, embeera ya bbaatule, n’embiro z’emmotoka. Okusinziira ku data eno, ebala empalirizo y’okuzzaawo esinga obulungi era n’ekwasaganya enkyukakyuka wakati wa buleeki y’okuzzaawo n’ey’okusikagana.

Inverter ekyusa AC current ekolebwa motor okugifuula DC current battery gy’esobola okutereka. Enkola eno ey’amaanyi ag’enjuyi bbiri eyawula EV ku mmotoka ez’ennono-ekintu kye kimu ekikyusa DC ya bbaatule okudda mu AC ya mmotoka mu kiseera ky’okudda emabega okwa sipiidi nga buleeki.

Enkola ya buleeki ya friction egaba amaanyi g’okuyimirira (backup stopping power) era ekwata embeera nga buleeki ya regenerative yokka temala. Kuno kw’ogatta okuyimirira mu bwangu, okusiba buleeki ku sipiidi entono, n’embeera nga bbaatule yajjula dda.

Regenerative Braking System

Omuwendo gw’amasoboza g’osobola okuzzaawo gusinziira ku bintu ebikyukakyuka ebiwerako. Ekitongole ky’amasoboza mu Amerika kibalirira nti buleeki ezzaawo amaanyi ezzaawo ebitundu 5-9% ku maanyi gonna ku mmotoka za hybrid ate 22% ku mmotoka ez’amasannyalaze mu kuvuga mu bibuga n’oku nguudo ennene nga bigattiddwa wamu. Ebitundu bino ku kikumi bivvuunulwa okugaziya ebanga ery’amakulu-okubalirira okumu kulaga nti buleeki ezizza obuggya zikola ebitundu nga 20% ku bbanga lyonna erya EV ly’evuga.

Stop-and-go traffic ekuwa emikisa egisinga obulungi egy'okudda engulu. Buli lw’okendeeza ku sipiidi okuva ku sipiidi ya mayiro 30 mu kuvuga mu kibuga, EV eya bulijjo esobola okuddamu amaanyi ga kWh nga 0.061. Okuyimirira okusukka mu 100 mu kiseera ky’okuvuga mu bibuga, ekyo kwogasse okutuuka ku kWh 6.05 ezikekkereza bw’ogeraageranya ne buleeki ezisika-zokka. Okuvuga ku nguudo ennene kulaba omugaso mutono kubanga sipiidi ezitakyukakyuka zeetaaga emisinde gya buleeki mitono.

Ebbugumu likwata nnyo ku bulungibwansi. Obudde obw’ennyogovu bukendeeza ku busobozi bwa bbaatule okucaajinga, ekikoma ku buleeki obuzza obuggya enkola eno bw’esobola okukozesa. Abamu ku bakola bbaatule bakoze enkola z’okuddukanya ebbugumu lya bbaatule ezisooka-okubugumya bbaatule mu mbeera ennyogovu okusobola okutumbula obusobozi bwa buleeki obuzzaawo.

Embeera ya bbaatule eno nayo nsonga. Battery yo bw’eba kumpi okujjula, enkola eno eba n’obusobozi obutono okukkiriza amaanyi amangi. EV ezisinga ziwa amagezi okucaajinga okutuuka ku bitundu 80% byokka okukozesebwa buli lunaku naddala okukuuma obusobozi bwa buleeki obuzzaawo. Ekifo kino eky’omutwe kisobozesa bbaatule okukkiriza amaanyi mu kiseera ky’okukendeeza ku sipiidi awatali kabi ak’okucaajinga okusukkiridde.

Sipiidi y’emmotoka ekwata ku kudda engulu nayo. Emisinde egy’amaanyi gikola amasoboza ag’ekiddukano amangi, ekitegeeza nti waliwo amasoboza mangi agasobola okukwata. Mmotoka ekuba buleeki okuva ku sipiidi ya mayiro 75 buli ssaawa esobola okuddamu amaanyi ga kWh nga 0.38, bw’ogeraageranya ne kWh 0.061 ng’eyimiridde okuva ku sipiidi ya mayiro 30 buli ssaawa. Ensozi zigaziya ekikolwa kino-okukka okuva ku mita 650 okutuuka ku mita 125 ku kiromita 16.4 zisobola okuddamu okukola amasoboza ga kWh 1.3 mu mbeera ennungi.

EV nnyingi ez’omulembe zikuwa emitendera gy’okuvuga egya ‘pedal one-ezisinga okuvuga buleeki okuddamu okukola. Bw’okola, okusitula ekigere kyo okuva ku sipiidi kitandikawo buleeki ey’amaanyi ey’okuddamu okukola-ey’amaanyi ekimala ng’osobola okuleeta mmotoka ku siteegi yonna nga tokwata ku bbuleeki mu mbeera eya bulijjo.

Abakola ebintu eby’enjawulo batwala enkola ez’enjawulo okussa mu nkola ekintu kino. Tesla's one-pedal driving ekola nga default, nga erina emitendera ebiri gyokka egy'okutereeza. Kia ne Hyundai zirina amaanyi ga buleeki ag’enjawulo agawera ataano, nga gafugibwa okuyita mu bipande bya siteeringi. Porsche etwala obufirosoofo obw’enjawulo, ekendeeza ku buleeki ezizza obuggya okusobozesa okuvuga ennyo, kye bagamba nti kikola bulungi ku sitayiro ezimu ez’okuvuga.

Okuwulira kwetaaga okutereeza. Bw’osooka okufuna buleeki ey’amaanyi ezzaawo, owulira ng’emmotoka ekola buleeki ng’ositula ku sipiidi. Abavuzi abamu kino bakisanga nga kiwunya oba si kya butonde mu kusooka. Enneewulira ya buleeki nayo ekyuka kubanga enkola eno egatta buleeki ey'okuzzaawo n'okusika-kino kiyinza okuleeta okuwulira "embaawo" nga kompyuta ekyusakyusa wakati w'enkola awatali buzibu.

Okuvuga ku pedal emu-kusinga kukola bulungi mu mbeera z’ebibuga ezitera okuyimirira. Amataala g’ebidduka, obubonero obulaga nti ziyimiridde, n’ebidduka ebitambula empola-biwa emikisa egy’okuzzaawo amaanyi buli kiseera. Okuvuga ku nguudo ennene olaba omugaso mutono kubanga omala ebiseera bingi ku sipiidi ezitakyukakyuka. Okunoonyereza okumu kulaga nti okukozesa ennyo okuvuga kwa pedali emu-, nga buli kiseera ku sipiidi n’enzirukanya ya buleeki eziddamu okukola, mu butuufu kiyinza okukendeeza ku bulungibwansi bw’ogeraageranya n’okuvuga okulungi, okulagula nga kulina okuddamu okukola okw’ekigero.

Okulowooza ku byokwerinda kuliwo okwetoloola okuvuga okumu-pedal. Okunoonyereza okuva mu 2024 kwazuula nti wadde nga tekirina bulabe mu mbeera ez’amangu entono, baddereeva baalaga okulwawo okukozesa pedal ya buleeki mu mbeera ez’amangu ennyo oba ezitali nkakasa. Ebiseera baddereeva bye baamala nga basumulula accelerator okuyingira mu buleeki eddaabiriza, nga kwotadde n’obutakakasa ddi lwe balina okunyiga ddala buleeki, byaleetawo ebituli ebiyinza okubaawo mu by’okwerinda mu mbeera ez’amangu.

Regenerative braking eyongera nnyo ku bulamu bw’ebitundu bya friction brake. Olw’okuba mmotoka y’amasannyalaze ekwata emirimu gya buleeki egisinga mu kiseera ky’okuvuga okwa bulijjo, paadi za buleeki ne rotors zambala mpola nnyo. Abamu ku bannannyini mmotoka za EV bagamba nti paadi za buleeki ziwangaala mayiro 100,000 oba okusingawo-emirundi ebiri oba esatu okusinga mmotoka ez’ekinnansi.

Obulamu buno obw’okwongezaayo buleeta okulowooza ku ndabirira okutasuubirwa. Ebitundu bya buleeki bisobola okuvaamu obusagwa oba okukulukuta olw’obutakozesebwa naddala mu mbeera ennyogovu. Abakola mmotoka bangi bagamba nti buli luvannyuma lwa kiseera beetegereza enkola ya buleeki n’okugisiiga ne bwe kiba nti okwambala si kwa maanyi. Enkola ezimu zikwata buleeki za friction buli luvannyuma lwa kiseera okuziyiza okukwata oba okukulukuta kungulu.

Enfuufu ya buleeki ekendedde nayo etambuza emigaso eri obutonde bw’ensi. Bbuleeki z’okusikagana ez’ennono zifulumya obutundutundu obutonotono mu mpewo-obutundutundu obuyamba empewo okucaafuwa. Nga buleeki eddaabiriza ekwata ebitundu 50-80% ku bibaawo mu buleeki, EV zikola enfuufu ya buleeki ntono nnyo okusinga mmotoka eza bulijjo.

Okukekkereza ku nsaasaanya okuva mu kukendeeza ku ndabirira ya buleeki kwakendeeza ku kitundu ku ssente ezaali zisaasaanyiziddwa mu kusooka eza EV. Wadde ng’okukekkereza okutuufu kwawukana okusinziira ku mize gy’okuvuga n’engeri y’emmotoka, okukendeeza ku kulongoosa buleeki mu bujjuvu kikekkereza ebikumi bya ddoola ebiwerako mu bulamu bw’emmotoka.

Enkolagana wakati wa buleeki ezizza obuggya n’okuwangaala kwa bbaatule esingako ku ngeri gye kyategeerwa mu kusooka. Okweraliikirira okwasooka kwalaga nti enzirukanya y’okucaajinga enfunda eziwera okuva mu buleeki ezzaawo (regenerative braking) yandiyanguyizza okuvunda kwa bbaatule. Okunoonyereza okuva mu 2015-2023 kulaga nti emitendera egy’enjawulo-egya waggulu egya buleeki ezzaawo okutwalira awamu gikendeeza ku kukaddiwa kwa bbaatule.

Ensonga enkulu si kiseera kitono-okucaajinga kwa kasasiro okungi-mu kiseera ky'ebintu ebibaawo mu buleeki. Wabula, ebiseera ebiwanvu-eby’okucaajinga nga wadde emiwendo gya kasasiro emitono bireeta akabi akasingawo eri lithium plating, enkola y’okuvunda ekendeeza ku busobozi bwa bbaatule n’omulimu. Bbuleeki eddaabiriza mu butuufu eyamba ng’ekendeeza ku buziba bw’omukka ng’ovuga, ekyongera ku bulamu bwa bbaatule okutwalira awamu.

Okunoonyereza okwakolebwa okulondoola mmotoka ezisukka mu kiromita 50,000-100,000 kwazuula nti emitendera gya buleeki egy’okuzza obuggya egy’oku ntikko gyakendeeza ku kufa kw’obusobozi naddala mu mbeera ya chajingi enkulu n’ebbugumu eri wansi nga mu budde obutuufu eyanguya okusiiga lithium. Enkola za buleeki ezikola obulungi (optimized regenerative braking strategies) zisobola okukuuma obusobozi nga bufa ku bitundu 10% ne bwe kiba nga ovuze kiromita 100,000.

Ebbugumu n’embeera ya chajingi bisigala nga bikulu nnyo. Enkola za bbaatule z’emmotoka eza lithium ezirina enzirukanya y’ebbugumu ey’omulembe zisobola bulungi okukwata buleeki ezizza obuggya mu mbeera zonna. Enkola y’okuddukanya bbaatule erina okutebenkeza okukkiriza amaanyi agazza obuggya n’okukuuma obulamu bwa bbaatule, oluusi n’ekoma ku kuzzaawo bbaatule ng’embeera si nnungi.

Series regenerative braking eyamba okuddamu amaanyi nga ekulembeza buleeki ya mmotoka z’amasannyalaze okusinga buleeki za friction. Enkola eno esooka kukozesa buleeki ezizza obuggya okutuuka ku busobozi bwayo obujjuvu, ng’ekwata buleeki za friction zokka ng’olina amaanyi agasinga okuyimiriza okusinga mmotoka gy’esobola okukuwa. Enzimba eno ekola bulungi ku mmotoka ezirina mmotoka ez’amaanyi n’enkola ez’omulembe ezifuga.

Parallel regenerative braking egabanya amaanyi ga buleeki wakati wa mmotoka y’amasannyalaze ne buleeki z’okusikagana mu nkola yonna ey’okukendeeza ku sipiidi. Enkola y’okufuga ekwatagana buli kiseera ebika bya buleeki byombi okusinziira ku bintu nga okukendeeza ku sipiidi, sipiidi y’emmotoka, n’embeera ya bbaatule. Enkola eno ekuwa okuwulira kwa buleeki okw’ekinnansi naye mu bujjuvu ezzaawo amaanyi matono okusinga enkola za series.

Abamu ku bakola ebintu bassa mu nkola enkola za buleeki ezikyusiddwa nga zigatta emigaso gy’enkola zombi. Enkola zino zikozesa buleeki ya maximum regenerative nga default naye nga ziyingizaamu friction braking nga bukyali nga zeetaagibwa olw’obukuumi oba nga obusobozi bw’okuzza obuggya butono.

Enkola z’okutereka amaanyi ag’omugatte zikiikirira enkola ey’omulembe. Zino zigatta bbaatule za lithium-ion ne supercapacitors oba kinetic accumulators. Supercapacitors zisinga mu kukwata obwetaavu obw’amaanyi obw’oku ntikko obw’amaanyi-nga buleeki enzibu, ate bbaatule ziwa okutereka amaanyi okutebenkedde, okumala ebbanga eddene. Engabanya eno ey’emirimu esobola okulongoosa obulungi bw’enkola okutwalira awamu n’okwongera ku bulamu bwa bbaatule, wadde ng’omuwendo n’obuzibu mu kiseera kino bikoma ku kwettanira abantu bangi.

Enkola za buleeki ez’omulembe ezizza obuggya zeeyongera okuyingizaamu amagezi ag’ekikugu n’okuyiga ebyuma. Fuzzy logic controllers zitereeza engabanya y’amaanyi ga buleeki okusinziira ku bintu ebingi omuli sipiidi y’emmotoka, amaanyi ga buleeki, embeera ya bbaatule, n’engeri ddereeva gy’enneeyisaamu. Okunoonyereza okuva mu 2024 kulaga nti enkola zino ezikyukakyuka zisobola okulongoosa emiwendo gy’okuzzaawo amaanyi ebitundu 13-30% bw’ogeraageranya n’enkola z’okusaasaanya ezitakyukakyuka.

Enkola z’okuteebereza kino zitwala mu maaso. Nga twekenneenya enkula y’amakubo, enkola y’ebidduka, n’ebyafaayo by’okuvuga, enkola zino zisobola okulongoosa enkola ya buleeki ey’okuzza obuggya nga bukyali. Singa enkola eno emanya nti ekitundu ekikka wansi kisemberera, eyinza okutereeza ekkomo ku chajingi ya bbaatule okukakasa nti obusobozi obusinga obunene obw’okuddamu okukola bubaawo nga kyetaagisa.

Model Predictive Control (MPC) ekiikirira ekifo ekisala. Algorithm zino zikola model y’enkyukakyuka y’emmotoka mu kiseera ekituufu- era zibala engabanya y’amaanyi ga buleeki esinga obulungi emirundi mingi buli sikonda. Okussa mu nkola okwasooka kulaga okusuubiza okulongoosa byombi okuddamu amaanyi n’okutebenkera kw’emmotoka, naddala mu mbeera ezisomooza nga low-traction surfaces.

Okugatta enkola z’okuvuga ezeetongodde kiggulawo ebintu ebipya ebisoboka. Mmotoka ezivuga zokka zisobola okukuba buleeki mu ngeri eteeberezebwa era ennungi okusinga abavuzi b’abantu, nga ziteeka obudde mu bikolwa bya buleeki ezizza obuggya okusobola okuddamu amaanyi amangi ate nga zikuuma obukuumi. Kino kiyinza okusindiikiriza obulungi bwa buleeki obuzza obuggya (regenerative braking efficiency) n’okusingawo mu mmotoka za EV ezeetongodde mu biseera eby’omu maaso.

Okuvuga mu kibuga kuwa embeera ennungi ey’okuzza buleeki. Okuyimirira enfunda eziwera ku bitaala, ebipande ebiraga nti bayimiridde, n’eri abatembeeyi kireeta emikisa mingi egy’okuzzaawo amaanyi. Baddereeva baloopa okulongoosa mu bbanga okweyoleka mu mbeera z’ebibuga-emmotoka ezimu ziraga okugaziya ebanga 10-15% bw’ogeraageranya n’okuvuga ku nguudo ennene.

Okuvuga ku nguudo ennene kulaba omugaso mutono mu buleeki ezizza obuggya. Emisinde egy’okutambula nga tegikyukakyuka kitegeeza nti emikolo egy’okukendeeza ku sipiidi gitono. Bw’oba weetaaga okukendeeza ku sipiidi ku nguudo ennene, kitera kuba kya kukyusa sipiidi mpolampola okusinga okuyimirira mu bujjuvu. Naye, omugotteko gw’ebidduka ku nguudo ennene mu butuufu gusobola okulongoosa emikisa gy’okuzza obuggya buleeki nga gukola enkola z’okuyimirira-ne-go.

Ensi y’ensozi ekosa nnyo enkola ya buleeki ey’okuzza obuggya. Okukka mu bifo ebiwanvu kivaamu amasoboza amangi agayinza okubaawo enkola eno g’esobola okukwata. Bbaasi ezimu ez’amasannyalaze ezikola ku makubo ag’obusozi ziddamu amaanyi agamala nga zikka ne zikozesa amaanyi matono okutwalira awamu okusinga bbaasi ezikola ku ttaka eritereevu. Okwawukana ku ekyo, okulinnya obusozi kimala mangu bbaatule, era amaanyi agaddamu mu kiseera ky’okukka tegatera kwenkana maanyi agakozesebwa mu kulinnya.

Obudde obw’ennyogovu bukendeeza ku buleeki obuzza obuggya. Obusobozi bw’okucaajinga bbaatule bukendeera ku bbugumu eri wansi, ekikoma ku maanyi enkola eno gy’esobola okuddamu. EV ezimu ziraga ekipima buleeki eddaabiriza ekikyuka okuva ku kiragala okudda ku nzirugavu ng’ebbugumu eryonnyogovu likoma ku busobozi bw’enkola eno, erabula baddereeva okwesigama ennyo ku buleeki ezisika.

Regenerative Braking System

Akatale k’enkola ya buleeki ezizza obuggya mu nsi yonna kaatuuka ku buwumbi bwa ddoola 7.83 mu 2024 era kasuubira okukula ku bitundu 12.1-13.5% buli mwaka okutuuka mu 2030. Okukula kuno kugoberera butereevu n’okwettanira mmotoka ez’amasannyalaze-nga EV eziwera zikuba enguudo, obwetaavu bw’ebitundu bya buleeki obuzza obuggya bweyongera mu kigerageranyo.

Asia Pacific y’esinga akatale n’emigabo 53%, nga kino kivudde ku China okukola EV ennyingi n’obukugu bwa Japan mu mmotoka ez’ekika kya hybrid. Bulaaya egoberera nnyo, ng’enyigirizibwa ebiruubirirwa eby’amaanyi eby’okufulumya omukka n’obwetaavu obw’amaanyi obw’abaguzi obw’entambula ey’olubeerera. Akatale ka North America kakula mu kigero naye nga kagenda kakendeera ng’okukozesa EV kweyongera.

Mmotoka ezikozesa amasannyalaze aga bbaatule zivuga obwetaavu obusinga obungi, nga ze zisinga okukola akatale okusinziira ku kika ky’okusitula. Mmotoka z’abasaabaze zikiikirira ekitundu ky’emmotoka ekisinga, wadde ng’okukozesa mmotoka ez’obusuubuzi kukula mangu. Bbaasi ez’amasannyalaze ne loole ezitwala ebintu naddala ziganyulwa mu buleeki ezizza obuggya okusinziira ku ngeri gye zikola emirundi mingi-okuyimirira.

Enkulaakulana ya tekinologiya essira erisinga kulissa ku nsonga eziwerako. Enkola za buleeki-nga waya-zimalawo okuyungibwa okw’ebyuma wakati w’ebipiira bya buleeki n’ebitundu bya buleeki, ne kisobozesa okugatta okulungi ennyo okwa buleeki ey’okuzza obuggya n’ey’okusikagana. Mu-mota za nnamuziga ziteeka mmotoka z’amasannyalaze butereevu mu nnamuziga, okulongoosa okuddamu kwa buleeki okuddamu okukola n’okusobozesa okufuga okwetongodde kwa buli nnamuziga.

Semikondokita ezigazi-bandgap nga silicon carbide ne gallium nitride zongera ku bulungibwansi bw’okukyusa amaanyi mu inverters. Ebintu bino bikwata vvulovumenti n’ebbugumu erya waggulu okusinga silikoni ow’ennono, ne bikendeeza ku kufiirwa kw’amasoboza mu kiseera ky’okukyusa AC-okufuuka-DC ekibaawo mu kiseera kya buleeki ey’okuzzaawo.

Obulung’amu bwa buleeki obuzzaawo buleeki bwawukana okusinziira ku sipiidi. Esinga kukola ku sipiidi ya kigero oba ya waggulu nga mmotoka y’amasannyalaze esobola okukola amaanyi amangi. Wansi wa 5-10 mph, effectiveness ekendeera nnyo kubanga torque ya motor ekendeera ku sipiidi entono. Enkola ezisinga zitabula mu buleeki za friction ku sipiidi entono ne zikyuka zonna ne zidda ku buleeki za friction okutuuka ku siteegi esembayo.

Nedda.Regenerative braking eyongera ku bbaatule okucaajinga naye tesobola kuzzaamu bbaatule eweddewo mu bujjuvu. Ezzaawo ekitundu ky’amasoboza agakozesebwa nga ovuga-mu ngeri entuufu ebitundu 15-25% ku masoboza gonna agakozesebwa mmotoka ez’amasannyalaze. Okyalina okugiteekamu pulaagi okusobola okuddamu okucaajinga mu bujjuvu. Lowooza ku buleeki ezzaawo ng’eyongera ku bbanga lyo okusinga okumalawo obwetaavu bw’okucaajinga.

Enkola ya buleeki eya ‘blended braking’ egatta buleeki ey’okuzza obuggya n’ey’okusikagana, n’ekola ‘pedal feel’ ey’enjawulo okusinga ku mmotoka ez’ekinnansi. Bw’onyiga pedal ya buleeki, enkola eno etandika ne regenerative braking era mpolampola yeegatta mu friction braking. Enkyukakyuka eno esobola okuwulira "embaawo" oba etali butereevu okusinga buleeki za mazzi ennongoofu. EV empya zirongooseddwa nnyo pedal feel nga ziyita mu calibration ennungi.

Battery bw’etuuka ku busobozi obujjuvu, obulungi bwa buleeki obuzza obuggya bukendeera oba buyimirira ddala. Enkola y’okuddukanya bbaatule etangira okucaajinga okusukkiridde nga ekoma oba okuziyiza okutambula kw’amasannyalaze agaddamu okukola. Enkola eno ekyuka butereevu n’egenda ku buleeki za friction mu kifo ky’ekyo. Eno y’ensonga lwaki abakola ebintu bagamba nti okucaajinga okutuuka ku bitundu 80% byokka ku kuvuga buli lunaku-kikuuma obusobozi bwa buleeki obuzzaawo.

Regenerative Braking System

Okutegeera obusobozi bw’emmotoka yo okuzza buleeki kiyamba okutumbula emigaso gyayo. Kebera mu kitabo kya nnannyini yo omanye ebiteeso ebitongole ku mitendera gya chajingi, engeri y’okuvuga, n’embeera ezikosa enkola ya buleeki ey’okuzza obuggya.

EV ezisinga zikusobozesa okutereeza amaanyi ga buleeki agaddamu okukola. Gezaako ensengeka ez’enjawulo ozuule ekikola ku sitayiro yo ey’okuvuga n’amakubo aga bulijjo. Ensengeka eza waggulu ziyamba okuddamu amaanyi naye zeetaaga okutereeza ennyo enkola yo ey’okuvuga. Ensengeka eza wansi zikuwa embeera y’okuvuga ey’ekinnansi naye nga zisaddaaka obulungi obumu.

Londoola ekipima buleeki y’emmotoka yo eddaabiriza mu biseera by’obudde obw’obutiti. Obusobozi bwe buba butono, tereeza okuvuga kwo okusinziira ku-kiriza ebanga erisingawo ery’okuyimirira era kozesa pedal ya buleeki mu ngeri ey’okukola ennyo. Mmotoka ezimu zikola bbaatule nga tezinnaba kugifuuwa ng’ebugumya bbaatule nga tonnavuga okulongoosa omutindo gwa buleeki ezizza obuggya mu budde obw’enkuba.

Faayo ku ndabirira ya buleeki ne bw’oba tokozesa nnyo buleeki za friction. Enkola ya buleeki ekebere okusinziira ku nteekateeka y’okuddaabiriza mmotoka yo okukwata okukulukuta oba okuvunda kwonna nga tennafuuka nsonga ya bukuumi.

Bbuleeki eddaabiriza ekiikirira ekimu ku bisinga okulongoosa mu bulungibwansi mu mmotoka ez’amasannyalaze. Wadde tesobola kumalawo bwetaavu bwa kucaajinga oba okukyusa ddala buleeki za friction, mu ngeri ey’amakulu eyongera ku bbanga, ekendeeza ku ndabirira ya buleeki, n’okulongoosa obumanyirivu bw’okuvuga okutwalira awamu ng’omaze okukwatagana n’engeri zaayo ez’enjawulo.